I- GİRİŞ

Mülga 506 sayılı Kanun’un[1] 2. maddesinde ve yürürlükte bulunan 5510 sayılı Kanun’un[2] 4/a maddesinde, hizmet akdine tabi olarak bir veya birden fazla işveren yanında çalıştırılanlar sigortalı sayılmıştır. 4/a(SSK) sigortalılarının emeklilik şartları mülga 506 sayılı kanun ve yürürlükte bulunan 5510 sayılı kanunda ayrıntılarıyla açıklanmıştır. Emeklilik şartları zaman içerisinde değişikliğe uğrayarak daha zor şartlara bağlanmıştır. Mülga 506 sayılı Kanun’da belirtilen emeklilik şartlarında köklü değişiklikler getiren 4447[3] ve 4759 sayılı Yasa[4] ile 5510 sayılı kanunda getirilen düzenlemeler milat niteliğindedir. Sosyal güvenlik sisteminde yapılan değişikler neticesinde sigortalılık başlangıcı;

a- Erkekler için 08.09.1976, Kadınlar için 08.09.1981 öncesi olanlar,

b- 08.09.1999 (hariç) öncesi olanlar,

c- 08.09.1999 (dahil)-30.04.2008(dahil) arası olanlar,

d- 01.05.2008 (dahil) ve sonrası olanlar

için farklı emeklilik şartları söz konusudur. 4/a(SSK) sigortalılarının emeklilik şartlarının hesaplanmasında yaş, sigortalılık süresi ve prim ödeme gün sayısı kavramları ile bunları etkileyen unsurların da ayrıntılarıyla bilinmesi gerekmektedir.

Bu makalemizde 4/a(SSK) sigortalılarının emeklilik şartları ve hesaplanması ile ilgili bilinmesi gerekenler açıklanacaktır.

II- 4/A(SSK) SİGORTALILARININ EMEKLİLİK ŞARTLARI

A- SİGORTALILIK BAŞLANGICI ERKEKLER İÇİN 08.09.1976 (DAHİL), KADINLAR İÇİN 08.09.1981(DAHİL) ÖNCESİ OLANLAR

08.09.1999 tarihinde yürürlüğe giren 4447 sayılı Kanun ile Mülga 506 sayılı Kanun’a eklenen geçici 81/A maddesinde “Bu Kanunun yürürlük tarihinden önce yürürlükte bulunan hükümlere göre yaşlılık aylığı bağlanmasına hak kazanmış olanlar ile sigortalılık süresi 18 yıl ve daha fazla olan kadınlar ve sigortalılık süresi 23 yıl ve daha fazla olan erkekler hakkında, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce yürürlükte bulunan hükümler uygulanır.” denilmektedir. Buna göre; 25 yıl sigortalılık süresi ve 5000 gün sayısını veya  15 yıl sigortalılık süresi, 3600 gün sayısı ve 55 yaşını tamamlayan erkek sigortalı emekli olabilecektir. Kadın sigortalılar için ise 20 yıl sigortalılık süresi ve 5000 gün sayısı veya 15 yıl sigortalılık süresi, 3600 gün sayısı ve 50 yaşını tamamlamaları durumunda emekli olabileceklerdir.( Bu husus aşağıda yer alan tablo-1 ve tablo-2 de ayrıca belirtilmiştir.)

B- SİGORTALILIK BAŞLANGICI 08.09.1999(HARİÇ) ÖNCESİ OLANLAR

Mülga 506 sayılı kanuna eklenen geçici 81. maddede, 08.09.1999 öncesi sigortalılığı başlayanların emeklilik şartları kademeye tabi tutulmuştur. İlgili maddenin 1. Fıkrasının (B) bendinde normal emeklilik şartları, (C) bendinde ise yaştan emeklilik şartları belirlenmiş olup, emeklilik şartları aşağıdaki 1 ve 2 numaralı tablolarda belirtilmiştir.

Tablo:1 (NORMAL EMEKLİLİK ŞARTLARI)

KADIN SİGORTALI

KANUN MADDESİ

ERKEK SİGORTALI

İŞE GİRİŞ

YIL

YAŞ

GÜN

İŞE GİRİŞ

YIL

YAŞ

GÜN

08.09.1981 öncesi

20

Yok

5000

506 G81/1/A

08.09.1976  öncesi

25

yok

5000

09.09.1981-23.05.1984

20

40

5000

506 G81/1/B/a

09.09.1976-23.05.1979

25

44

5000

24.05.1984-23.05.1985

20

41

5000

506 G81/1/B/b

24.05.1979-23.11.1980

25

45

5000

24.05.1985-23.05.1986

20

42

5075

506 G81/1/B/c

24.11.1980-23.05.1982

25

46

5075

24.05.1986-23.05.1987

20

43

5150

506 G81/1/B/d

24.05.1982-23.11.1983

25

47

5150

24.05.1987-23.05.1988

20

44

5225

506 G81/1/B/e

24.11.1983-23.05.1985

25

48

5225

24.05.1988-23.05.1989

20

45

5300

506 G81/1/B/f

24.05.1985-23.11.1986

25

49

5300

24.05.1989-23.05.1990

20

46

5375

506 G81/1/B/g

24.11.1986-23.05.1988

25

50

5375

24.05.1990-23.05.1991

20

47

5450

506 G81/1/B/h

24.05.1988-23.11.1989

25

51

5450

24.05.1991-23.05.1992

20

48

5525

506 G81/1/B/ı

24.11.1989-23.05.1991

25

52

5525

24.05.1992-23.05.1993

20

49

5600

506 G81/1/B/j

24.05.1991-23.11.1992

25

53

5600

24.05.1993-23.05.1994

20

50

5675

506 G81/1/B/k

24.11.1992-23.05.1994

25

54

5675

24.05.1994-23.05.1995

20

51

5750

506 G81/1/B/l

24.05.1994-23.11.1995

25

55

5750

24.05.1995-23.05.1996

20

52

5825

506 G81/1/B/m

24.11.1995-23.05.1997

25

56

5825

24.05.1996-23.05.1997

20

53

5900

506 G81/1/B/n

24.05.1997-23.11.1998

25

57

5900

24.05.1997-23.05.1998

20

54

5975

506 G81/1/B/o

24.11.1998-07.09.1999

25

58

5975

24.05.1998-23.05.1999

20

55

5975

506 G81/1/B/p

 

 

 

 

24.05.1999-07.09.1999

20

56

5975

506 G81/1/B/r

 

 

 

 

4/a(SSK) sigortalılarının normal emeklilik şartlarının hesabında sigortalılık başlangıcı önem arz etmektedir. Sigortalının sigorta başlangıcının 18 yaş öncesi veya sonrasında olması dikkate alınmaksızın sigortalı adına ilk defa uzun vade sigorta kollarına tabi olarak bildirim yapıldığı tarih hangi tarih aralığında yer alıyorsa emeklilik şartları ona göre değişmektedir. Ancak sigortalının sigortalılık başlangıcı çıraklık/stajyer kapsamındaki çalışmaya dayanıyorsa, bu çalışma karşılığında kısa vade sigorta kolları bildirimi yapıldığından emeklilik hesabında sigorta başlangıcı olarak dikkate alınmamaktadır.

Tablo:2 (Yaştan Emeklilik Şartları)

KADIN SİGORTALI

 

ERKEK SİGORTALI

15 yıl, 50 yaş, 3600 gün şartının yerine getirildiği tarih

YIL

YAŞ

GÜN SAYISI

KANUN MADDESİ

15 yıl, 55 yaş, 3600 gün şartının yerine getirildiği tarih

YIL

YAŞ

GÜN SAYISI

08.09.1981 ve öncesinde işe başlayanlarda 3600 ün doldurulduğu tarihe bakılmaz. 15 yıl, 50 yaş ve 3600 gün yeterlidir.

506 G81/1/C

08.09.1976 ve öncesinde işe başlayanlarda 3600 ün doldurulduğu tarihe bakılmaz. 15 yıl, 55 yaş ve 3600 gün yeterlidir

23.05.2002’den önce

15

50

3600

506 G81/1/C-a

23.05.2002’den önce

15

55

3600

24.05.2002-23.05.2005

15

52

3600

506 G81/1/C/ba

24.05.2002-23.05.2005

15

56

3600

24.05.2005-23.05.2008

15

54

3600

506 G81/1/C/bb

24.05.2005-23.05.2008

15

57

3600

24.05.2008-23.05.2011

15

56

3600

506 G81/1/C/bc

24.05.2008-23.05.2011

15

58

3600

24.05.2011’den sonra

15

58

3600

506 G81/1/C/bd

24.05.2011-23.05.2014

15

59

3600

 

 

 

 

506 G81/1/C/be

24.05.2014 ten sonra

15

60

3600

3600 günden emeklilik olarak bilinen yaştan emeklilikte, kadın sigortalılar için 15 yıl, 50 yaş, 3600 gün; erkek sigortalılar için ise 15 yıl, 55 yaş, 3600 gün şartının her birinin tamamlandığı tarih hesap edilerek en son(ileri tarih) hangisi sağlanmış ise o tarih yukarıdaki tabloda hangi tarih aralığında yer alıyorsa emeklilik şartları ona göre belirlenmektedir.

C- SİGORTALILIK BAŞLANGICI 08.09.1999(DAHİL)-30.04.2008(DAHİL) ARASI OLANLAR

Mülga 506 sayılı Kanun’un 60. Maddesinde 08.09.1999(dahil)-30.04.2008 arası sigorta başlangıcı olanların emeklilik şartları belirlenmiştir. Buna göre;

Tablo: 3 (Emeklilik Şartları)

İlk defa 08.09.1999 (dahil) – 30.04.2008 tarihleri arasında çalışmaya başlayanlar

KADIN SİGORTALI

KANUN MADDESİ

ERKEK SİGORTALI

 

 

Yıl

Yaş

P.Ö.G.S.

 

Yıl

Yaş

P.Ö.G.S

08.09.1999-30.04.2008

yok

58

7000

506-60/1/A/a

08.09.1999-30.04.2008

yok

60

7000

25

58

4500

506-60/1/A/b

25

60

4500

                         

D- SİGORTA BAŞLANGICI 01.05.2008 (DAHİL) VE SONRASI OLANLAR

5510 sayılı Kanun’un 28 ve geçici 6. maddelerinde 01.05.2008 ve sonrasında sigortası başlayanların emeklilik şartları belirlenmiştir. Buna göre;

Tablo:4 (Normal Emeklilik Şartları)

İlk defa 01.05.2008 (dahil) sonrası çalışmaya başlayanlar 7200 prim ödeme gün sayısını tamamladıkları tarihe* göre

 

Kadın

Erkek

GÜN

KANUN MADDESİ

01.05.2008 – 31.12.2035 arası*

58

60

7200

5510-28/2/a

01.01.2036 – 31.12.2037 arası*

59

61

7200

5510-28/2/b1

01.01.2038 – 31.12.2039 arası*

60

62

7200

5510-28/2/b2

01.01.2040 – 31.12.2041 arası*

61

63

7200

5510-28/2/b3

01.01.2042 – 31.12.2043 arası*

62

64

7200

5510-28/2/b4

01.01.2044 – 31.12.2045 arası*

63

65

7200

5510-28/2/b5

01.01.2046 – 31.12.2047 arası*

64

65

7200

5510-28/2/b6

01.01.2048 – tarihinden itibaren*

65

65

7200

5510-28/2/b7

5510 sayılı kanuna göre normal emeklilik şartlarının belirlenmesinde 7200 prim ödeme gün sayısının tamamlandığı tarih hangi tarih aralığında ise ona göre emeklilik şartları belirlenmektedir.

Tablo:5 (Yaştan Emeklilik Şartları)

İlk defa 01.05.2008(dahil) sonrası çalışmaya başlayanlar aşağıdaki gün sayısını tamamladıkları tarihe* göre

(5510 S.K. 28\3, Geçici 6\7-b)

Başlangıç tarihi

P.Ö.G.S.

01.01.2036 öncesi*

01.01.2036-31.12.2037*

  01.01.2038 – 31.12.2039*

 01.01.2040 – 31.12.2041*

01.01.2042 sonrası*

Kadın

Erkek

Kadın

Erkek

Kadın

Erkek

Kadın

Erkek

Kadın

Erkek

01.05.2008 – 31.12.2008

4600

61

63

62

64

63

65

64

65

65

65

01.01.2009 – 31.12.2009

4700

01.01.2010 – 31.12.2010

4800

01.01.2011 – 31.12.2011

4900

01.01.2012 – 31.12.2012

5000

01.01.2013 – 31.12.2013

5100

01.01.2014 – 31.12.2014

5200

01.01.2015 – 31.12.2015

5300

1.1.2016

5400

5510 sayılı kanuna göre yaştan emeklilik şartında sigorta başlangıcına göre tamamlanması gereken prim ödeme gün sayısı değişmekte ve emeklilik yaşı bu prim ödeme gün sayısının tamamlandığı tarihe göre belirlenmektedir.

III- EMEKLİLİK HESABINDA BİLİNMESİ GEREKENLER

Emeklilik şartlarının hesaplanmasında yaş, sigortalılık süresi ve prim ödeme gün sayısı kavramları bilinmelidir. Bu hususlar 2011/58 sayılı tahsis genelgesinde[5] ayrıntılarıyla açıklanmıştır. Buna göre;

A- SİGORTALILIK SÜRESİ

Sigortalılık süresi, sigortalının malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına bağlı olarak ilk defa çalışmaya başladığı tarih ile tahsis yapılması için yazılı istekte bulunduğu tarih, ölen sigortalılar için de ölüm tarihi arasında geçen süre olarak dikkate alınmaktadır. Bu sürenin tamamen çalışılarak ya da prim ödenerek geçirilmiş olması koşul olmadığı gibi, bu sürenin başlangıç ve sonu arasında sigortalının aralıklı ya da birden çok sigortalılık haline tabi çalışmasının, sigortalılık süresinin belirlenmesinde bir önemi bulunmamaktadır.

Sigortalıların 506 sayılı Kanun’un geçici 81 inci maddesine göre aylığa hak kazanma koşullarının belirlenmesinde 18 yaş uygulamasına bakılmaksızın, ilk işe giriş tarihine göre yaş, prim ödeme gün sayısı ve sigortalılık süresi koşulları tespit edilecektir. Söz konusu koşullardan sigortalılık süresi koşulunun tahsis talep tarihinde yerine gelip gelmediği incelenirken ise, 18 yaş uygulamasına bakılacaktır. Örneğin, 01.01.1970 doğumlu sigortalı ilk defa uzun vade sigorta kollarına tabi olarak 15 yaşında 01.01.1985 tarihinde çalışmaya başlaması durumunda emeklilik şartları 01.01.1985 e göre belirlenecek ve 25 yıl sigortalılık süresi,48 yaş, 5225 gün sayısını tamamlaması durumunda emekli olabilecektir. Emeklilik şartlarından sigortalılık süresinin başlangıcı ise 18 yaşını doldurduğu 01.01.1988 tarihi esas alınarak 01.01.2013 tarihinde tamamlamış olacaktır.

5510 sayılı Kanun’un yürürlük tarihine kadar gerek 506 sayılı Kanun’un ek 5 inci, gerekse 5434 sayılı Kanun’un 32. maddesine göre verilen fiili hizmet süresi zamları sigortalılık süresine ilave edilmektedir. 5510 sayılı Kanun’un 40. maddesine göre verilen fiili hizmet süresi zamları prim ödeme gün sayısına ilave edilecek ve emeklilik yaş hadlerinden indirilmekte ve sigortalılık süresine etkisi bulunmamaktadır. Örneğin, vatani hizmetini 1 yıl süreyle asteğmen olarak yapan sigortalının bu hizmetinden ötürü 5434 sayılı Kanun’un 32. Maddesi kapsamında kazandığı 3 aylık fiili hizmet zammı sigortalılık süresine eklenecektir. Sigortalımızın sigortalılık başlangıcı 01.12.1989 olduğu varsayıldığında emeklilik şartları 25 yıl, 52 yaş ve 5525 gün olmasına karşın, 3 aylık fiili hizmetin sigortalılık süresine eklenmesi neticesinde sigortalılık süresinin başlangıcı 01.09.1989 olacak ve emeklilik şartları 25 yıl, 51 yaş ve 5450 gün olacaktır.

B- PRİM ÖDEME GÜN SAYISI

Kanun, malûllük, yaşlılık ve ölüm aylıklarına hak kazanmada belli bir prim ödeme gün sayısını koşul olarak aramaktadır. Prim ödeme gün sayısı; malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına tabi olarak geçen sürelere ait gün sayısını ifade etmektedir. 506 sayılı kanun döneminde maden yeraltında çalışmaya başlayan sigortalıların çalışmaları, 5434 sayılı kanun kapsamında fiili hizmete tabi çalışmaları, 5510 sayılı Kanun’un 40. maddesi kapsamında fiili hizmete tabi geçen çalışmalar ile malûl çocuğu bulunan kadın sigortalıların çalışmaları belirlenen oran mucibinde prim ödeme gün sayılarına eklenmektedir.

C- YAŞ

Emeklilik yaşının tespitinde ilk defa malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına tabi olunduğu tarihte, nüfus kütüğünde kayıtlı bulunan doğum tarihi esas alınmaktadır. Ancak söz konusu doğum tarihinin hatalı işlenmesi durumu varsa idarece yapılan düzeltmeler dikkate alınmaktadır. Böylelikle ilk defa sigortalı olunduğu tarihten sonra yapılan yaş tashihleri emeklilikte dikkate alınmamaktadır.

Emeklilik tarihinin tespitinde emeklilik yaşının tamamlandığı tarih dikkate alınmaktadır. Örneğin 01.01.1970 doğumlu sigortalı 50 yaşında emekli olacaksa, en erken 01.01.2020 tarihinde emeklilik dilekçesi verebilir.

Emeklilik yaş hadlerinden 506 sayılı Kanun’un mülga ek 5 inci maddesi kapsamındaki itibari hizmet süreleri, Kanunun 40. maddesi kapsamındaki fiili hizmet süresi zamları ve 5510 sayılı Kanun’un 28 inci maddesi kapsamında kadın sigortalılardan başka birinin sürekli bakımına muhtaç derecede malûl çocuğu bulunanların 5510 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği tarihten sonra geçen prim ödeme gün sayılarının dörtte biri indirilir.

IV- SONUÇ

Bir veya birden fazla işverenin emrinde çalışan 4/a(SSK) sigortalıları, günlük ihtiyaçlarını karşılamak için gelir elde etmenin yanında çalışma gücünün olmadığı ileri yaşlarda emeklilik hakkı elde edebilmek için de çalışmaktadırlar. Kanun koyucu tarafından belirli şartların oluşmasına bağlanan emeklilik şartları zaman içerisinde değiştirilerek her yeni değişiklik ile emeklilik daha zor şartlara bağlanmıştır. Emeklilikte sigortalılık başlangıcı önem arz etmekte ve ne kadar eski bir tarihi kapsıyorsa o kadar kolay şartlarda emekli olunabilmektedir. Mülga 506 sayılı kanunda değişiklik yapan 4447 ve 4759 sayılı Yasa ile 08.09.1999 öncesi sigortası başlayanların emeklilik şartları sigortalılık başlangıcı 08.09.1999 tarihine yaklaştıkça artan prim ödeme gün sayısı ve yaş şartına tabi tutularak kademeye tabi tutulmuş ayrıca 08.09.1999 tarihi ve sonrasında sigortası başlayan kadın sigortalıların 58, erkek sigortalıların ise 60 yaşında emekli olabilecekleri hüküm altına alınmış ve 5510 sayılı Kanun’un yürürlüğe girmesi ile beraber ise bu şartlar kademeli olarak arttırılarak erkek ve kadınların emeklilik yaşı 65’e yükseltilmiştir.

Emeklilik hesabında yaş, sigortalılık süresi ve prim ödeme gün sayısı kavramları ayrıntılarıyla bilinmelidir. Örneğin emeklilik hesabında 18 yaşından önce geçen hizmetlerin dikkate alınıp alınmayacağı karıştırılmaktadır. 18 yaş öncesi sigortalılık başlangıcı emeklilik şartlarının belirlenmesinde dikkate alınırken, emeklilik şartlarından sigortalılık süresi ise 18 yaşın doldurulduğu tarihte başlamaktadır. Bu ve buna benzer hususlardan herhangi birinin ihmal edilmesi emeklilik şartlarını doğru belirlemeyi engelleyecektir.



*             Sosyal Güvenlik Denetmeni

[1]              29.07.1964 tarih 11779 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.

[2]              16.06.20016 tarih 26200 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.

[3]              08.09.1999 tarih 23810 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.

[4]              01.06.2002 tarih 24772 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.

[5]              22.07.2011 tarih 467 sayı ile yayımlanmıştır.