I- GİRİŞ

Sosyal Güvenlik Kurumu’na yapılan bildirimlerde sigortalının ayda 30 gün bildirilmesi esastır. Bununla birlikte uygulamada değişik nedenlerle sigortalıların ayda 30 günden az bildirilmeleri sıkça rastlanan bir husustur.

Yazımızda özellikle ücretsiz izin kullanan/kullandırılan sigortalıların Sosyal Güvenlik Kurumu’na bildirimlerinin ne şekilde yapılacağı hususunu inceleyeceğiz.

II- SİGORTALILAR 30 GÜNDEN AZ BİLDİRİLEBİLİR Mİ?

Ay içinde resmi tatiller ve hafta tatilleri hariç tam çalışmayan ve çalışmadığı günler için ücret ödenmeyen sigortalılar 30 günden az bildirilebilir. Ancak 30 günden eksik bildirilme nedenlerinin aylık prim ve hizmet belgesine kaydedilmesi gerekmektedir. Yine eksik bildirimlere ilişkin Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği ekinde bulunan eksik gün bildirim formunun(1) düzenlenmesi ve ekleri ile birlikte en geç aylık prim hizmet belgesinin Kurum’a verilmesi gereken sürenin son gününde, işyerinin işlem gördüğü Sosyal Güvenlik İl/Merkez Müdürlüğü’ne verilmesi gerekmektedir.

Sigortalının eksik çalışma nedenleri Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’nin 9 no.lu ekinde yer alan aylık prim ve hizmet belgesinin arka sayfasında açıklanmış olup,

01

İstirahat                     

02

Ücretsiz/aylıksız izin

03

Disiplin cezası          

04

Gözaltına alınma       

05

Tutukluluk                

06

Kısmi istihdam          

 

 

07

Puantaj kayıtları        

08

Grev                          

09

Lokavt                       

10

Genel hayatı etkileyen olaylar

11

Doğal afet

12

Birden fazla

13

Diğer

15

Devamsızlık

16

Fesih tarihinde çalışmamış

17

Ev hizmetlerinde 30 günden az çalışma

18

Kısa çalışma ödeneği

eksik gün nedenleri olarak sayılmıştır(2).

Buna göre ay içinde ücretsiz izin kullandırılan sigortalıların eksik gün nedenleri 02 kodu ile aylık prim hizmet belgesine kodlanmalıdır.

III- ÜCRETSİZ İZİN KULLANDIRILDIĞININ BELGELENMESİ

Yıllık iznini bulunduğu şehirden başka şehirlerde geçirecek olanlar için yolda geçirilen süreler için 4 güne kadar verilen izin ve doğum sonrası verilen 6 aylık izin dışında 4857 sayılı Yasa’da ücretsiz izinle ilgili düzenlemeler bulunmamaktadır.

Bu yüzden uygulamanın nasıl olacağının kanuni bir yöntemi olmamakla birlikte, işveren Kurum’a ücretsiz izin nedeniyle yaptığı eksik bildirimlerde, işçinin ücretsiz izin kullandığını belgelemek zorundadır.

Bu hususta kanuni bir düzenleme bulunmadığından bu belgenin şekli önemli değildir. İşçi tarafından ücretsiz izin kullanmak istediğini belirten bir dilekçeye işverenin onay vermesi şeklinde, İşveren tarafından ücretsiz izne çıkarılacağının işçiye bildirilmesi, işçinin de bunu kabul ettiğini gösterir imzası veya ayrı bir cevap yazısı şeklinde de olabilir. Ya da işçi ve işverenin imzasını ihtiva matbu bir form da olabilir. Burada önemli olan husus işçinin ve işverenin ücretsiz izin kullanma konusunda mutabık olmalarıdır.

İşveren tarafından ücretsiz izine çıkarılan işçinin, ücretsiz izine rıza göstermesi zorunlu olduğundan(3) eksik gün bildirim nedeni ücretsiz izin olarak bildirilen sigortalıların, işçi ve işveren imzasını ihtiva eden ‘ücretsiz izin belgesinin’ eksik gün bildirim formu ile birlikte Sosyal Güvenlik Kurumu’na verilmesi gerekmektedir.

Ücretsiz izin kullanan/kullandırılan sigortalının Kurum’a kaç gün eksik bildirileceği de önemli bir konudur. Bu hususta uygulayıcılar genellikle ayı 30 gün üzerinden değerlendirdiklerinden yanılgıya düşmektedirler. Çalışması eksik olan sigortalının eksik günleri, o ayda bulunan toplam gün üzerinden hesaplanarak eksiltilmelidir. Yani ayda toplam 28, 29, 30, 31 gün olduğuna bakılmalıdır.

Örnek-1: Mayıs ayında sigortalıya 1 gün ücretsiz izin kullandırılmış ise bu sigortalı Kurum’a 30 gün olarak bildirilecektir.

Örnek-2: 28 çeken Şubat ayında 1 gün ücretsiz izin kullanan sigortalı SGK’ya 27 gün üzerinden bildirilecektir.

Ücretsiz izinde geçirilen sürelerde hizmet akdinin askıda olduğu(4) göz önünde bulundurulduğunda, ücretsiz izin belgesinde ücretsiz izin uygulamasını talep eden taraf ile ücretsiz izine rıza gösteren tarafın imzasının bulunması gerekmektedir.

Ücretsiz izin belgeleri her zaman düzenlenebilir nitelikte belgeler olduğundan (Ücretsiz izin tarihinden önce imzalanmış olup noter tarafından onaylananlar hariç) bu belgelerin Aylık Prim Hizmet Belgesinin SGK’ya verilmesi gereken süre içinde verilmesi gerekmektedir. Aksi halde ücretsiz izin belgeleri ‘Kurum’ca geçerli sayılan belgelerden’ kabul edilmeyecektir. Dolayısıyla SGK tarafından eksik gün kadar Ek Aylık Prim Hizmet Belgesi işverenden talep edilecek, işveren tarafından 30 gün içinde Ek Aylık Prim Hizmet Belgesinin verilmemesi halinde resen düzenlenecektir. Bu durumda işveren İdari para cezası ile karşı karşıya kalacaktır.

Kamu işyerleri ile toplu iş sözleşmesi imzalanan işyerlerinde ücretsiz izin kullandırılan sigortalılar için, Sosyal Güvenlik Kurumu’na belge verilmesi gerekmemektedir. Bu durumda olan işverenlerin aylık prim hizmet belgesinde sigortalının eksik gün nedeni hanesini 02 ücretsiz izin kodu ile kodlamaları yeterlidir.

IV- SONUÇ

İş Kanunu’nda yıllık iznini başka şehirlerde geçirecekler için verilen yol izni ve doğum sonrası verilen izin dışında ücretsiz izin ile ilgili bir düzenleme bulunmamaktadır. Yargıtay kararları doğrultusunda uygulamalar yapılmakta ise de bu konuda kanuni düzenleme yapılması gerektiği kanaatindeyiz.

Ücretsiz izin kullanan/kullandırılan sigortalılar Kurum’a izin kullandığı gün kadar eksik bildirilebilmektedir. Ücretsiz izin kullanan sigortalılar için, aylık prim hizmet belgesinde eksik gün nedeni 02 kodu ile kodlanmalı, Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği ekinde bulunan EK-10 Eksik Gün Bildirim Formu düzenlenmeli ve bu form aylık prim hizmet belgesinin verilmesi gereken süre içinde Kurum’a verilmelidir.  Form ekinde bir belge ile ücretsiz izin kullandırıldığı belgelenmelidir. Matbu bir şekli bulunmayan ücretsiz izin belgesi işçi ve işveren tarafından imzalanmalıdır. Her iki tarafça imzalanan belge, iki tarafı da daha sonra ortaya çıkabilecek uyuşmazlıklarda hukuki sorumluluktan kurtaracaktır.

Yine ücretsiz izin kullandırılan ayda, ayın kaç günden oluştuğu önem taşımaktadır.

 

Yazar:S.MehmetKELEŞ*

Yaklaşım / Haziran 2010 / Sayı: 210

*          Sosyal Güvenlik Kurumu, Bozüyük Sosyal Güvenlik Merkezi Müdür V.

()         Bu yazıda yer alan görüşler tümüyle yazarına ait olup görev yaptığı Kurum’u bağlamaz. Aynı zamanda Kurumu’nun görüşü olarak kullanılamaz ve değerlendirilemez.

(1)         28.08.2008 tarih ve 26981 sayılı Resmi Gazete’de yayımlan Sosyal Sigortalar İşlemleri Yönetmeliği Ek 10.

(2)         28.09.2008 tarih ve 27011 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Aylık Prim ve Hizmet Belgesinin Sosyal Güvenlik Kurumu’na Verilmesine ve Primlerin Ödenme Sürelerine Dair Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ’in 28.09.2009 tarih ve 27360 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan değişik şekli.

(3)         Bkz. Yrg. 9. HD.’nin, 27.04.1998 tarih ve E.1998/5112, K.1998/7788 sayılı;  Yrg. 9. HD.’nin, 19.06.2003 tarih ve E.2003/974, K.2003/11618 sayılı Karaları.

(4)         Yrg. 9. HD.’nin, 30.09.1998 tarih ve E.1998/11114, K. 1998/13801 sayılı Kararı.